A Masterly Hand / Scientia Artis 9

Een van hun eerste gezamenlijke restauraties, uitgevoerd in 1914-1915, is die van het Sint-Anna te Drieënbeeld in de Maaseikse Sint-Catharinakerk, een van de sleutelwerken binnen de Elsloogroep (afb. 17.1). In het reeds geciteerde artikel uit 1952 in het tijdschrift Limburg staat hierover: ‘Deze Sinte-­Anna- groep zat, als zovele andere bijgesmeerde en onttakelde beelden, onder een dikke verflaag, die als het ware de half-vergane inhoud aan elkaar hield. Het eikenhout diende aangevuld en met krijt ingevoegd, daarna geschuurd en geslep en.’ 11 Ee n – helaas onduidelijke – foto van 1907 toont hoe het beeld er voor de restauratie uit zag. 12 D e figuren lijken wit beschilderd, met een aantal vergulde (of donkerdere) elementen zoals de boorden van de mantels, Anna’s tulband en de troon. Deze beschildering werd verwijderd. Nadat het houtwerk was hersteld, werd het beeld in 1915 door Pierre Brouns voorzien van een nieuwe polychromie. Aan de voorzijde van het voetstuk bracht hij signatuur en datum aan. Een foto van het KIK toont het werk vlak na deze ingreep (afb. 17.3) en sindsdien is het niet meer van uitzicht veranderd. Uit recent onderzoek aan het KIK, onder andere met behulp van de nieuw aangemaakte radiografie, blijkt de constructie grotendeels in goede en originele staat, in tegenstelling tot wat de beschrijving van de bewaringstoestand in Limburg doet vermoeden. Een aantal onderdelen aan de achterzijde, zoals de rugplank van de Anna­ figuur en het stoelgedeelte ernaast, werden vermoedelijk echter later toege- voegd en kunnen dus van deze ingreep afkomstig zijn. 13 M ogelijk verkeerde dus vooral de achterzijde in slechte staat. Een andere restauratie van Elsloobeelden waarbij de drie Maaseikse kunste- naars-restaurateurs betrokken waren, is die van de Calvariegroep in de Sint-Martinuskerk van Beek (afb. 17.4). Over de opstelling van deze beelden, hun staat van bewaring, restauratie en toenmalige perceptie zijn gegevens over- geleverd in het kerkarchief van Beek (nu in het Rijksarchief in Hasselt) en in het archief van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschap- pen. In een kerkinventaris uit 1890 staat over de Calvarie: ‘Het Christusbeeld dient thans tot missiekruis in de kapel aan de kerk; deze drie beelden vroeger- heen als Calvarieberg in ’t transcept der kerk geplaatst, schijnen waarde te heb ben.’ 14 E en kerkinventaris van december 1917 beschrijft de beeldengroep als ‘een prachtig Christusbeeld, een Mater Dolorosa en een h. Joannes. Het Christus­beeld diende als missiekruis. Waren gansch onderkomen. Deze 3 beelden waren vroeger als Calvarieberg geplaatst in het transcept der kerk. Hebben eene wezenlijke waarde. […] Het gansche Christusbeeld is fijn afge- werkt evenals de 2 bijbeelden. Deze prachtvolle groep is thans hersteld door [ M?] Teelen van Maeseyck. Wordt bewonderd door vele bezoekers, zelfs door de ­Deutschers in bezetting te Maeseyck. Zullen gepolychromeerd worden en op hunne oude plaats in de kerk teruggeplaatst worden [ …].’ 15 E en artikel over Henri Telen van 1950 in Limburg gaat dieper in op deze restauratie: ‘Reeds uit de oorlogsjaren 1914-1918 dateert de prachtige restauratie van de Calvarieberg van Beek, een der schoonste Kempische kunstschatten. De beelden waren deerlijk geschonden, vooral O. L. Vrouw en Sint-Jan – die aan de achterkant waren plat gehakt met de bijl om ze buiten tegen de kerkmuur te plaatsen. Alles werd met zorg bijgeboetseerd en dan terug in eikenhout hersteld – onder toezicht en leiding van wijlen kunstschilder Karel Theunissen en wijlen 17.3 Afb. 17.3 Sint-Anna te Drieën, Maaseik, Sint-Catharinakerk (na restauratie, foto van ca. 1915)