A Masterly Hand / Scientia Artis 9

305 304 *  Kunsthistorica, Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium, Brussel. 17 Limburgse beelden onder handen genomen: archiefdocumenten als bron voor de reconstructie van een stuk restauratiegeschiedenis Famke Peters * De beelden uit de Elsloogroep zijn getekend door vijfhonderd jaar geschiede- nis. Slijtage, schade, aanpassingen en restauraties lieten hun sporen na. Onder- delen gingen verloren, aangetaste delen werden vernieuwd, elementen toege- voegd, het uitzicht werd aangepast aan de heersende smaak. Slechts één beeld heeft een zichtbare originele polychromie, de Maria met Kind op de maan­ sikkel in de Sint-Jacobskerk in Luik (afb. 14.1). Andere beelden zijn thans onbeschilderd maar dragen nog (oude of recentere) verfresten, werden over- schilderd of werden eerst afgeloogd en dan opnieuw beschilderd (afb. 17.1). Het al dan niet beschilderd zijn en de aard van de beschildering hebben een grote invloed op de perceptie van beelden. De originele polychromie is onlos- makelijk met het beeld verbonden en is medebepalend voor de esthetiek en de betekenis ervan. Bovendien draagt ze bij tot de visuele leesbaarheid. Een niet-originele beschildering of een afgeloogd oppervlak doen de toeschouwer een beeld geheel anders ervaren dan oorspronkelijk was bedoeld. Deze ­ verschillende afwerkingen hebben ook invloed op de appreciatie van beelden. Een niet-originele beschildering maakt het soms moeilijk de kwaliteit van het snijwerk en van het beeld als dusdanig naar waarde te schatten. De laatste honderdvijftig jaar waren bepalend voor het uitzicht van vrijwel alle Elsloobeelden. Sommige ondergingen pas na het midden van de twintigste eeuw een gedaanteverandering. In 1981 werd het neogotisch beschilderde H. Laurentiusbeeld uit de Sint-Laurentiuskerk van Bocholt ontvreemd ( afb. 17.2a). Toen het een jaar later werd teruggevonden, was het van zijn beschildering ontdaan en had het een oppervlak van bloot hout met storende witte nerven (afb. 17.2b). Foto’s van het KIK uit 1958 tonen de Apostel en de H. Christoffel uit de Sint-Michielskerk in Bree met een ogenschijnlijk witte beschildering en donker voetst uk. 1 Ve rvolgens werden ze afgeloogd, maar ze bevatten vandaag nog restanten van een oudere polychromie. Bij de Johannes en Maria uit de kerk van Ellikom werd rechtstreeks op het hout blauwe, roodbruine en crèmekleurige verf aangebracht, zonder enige detaillering ( afb. 6.14 , 6.18). W aarschijnlijk gebeurde dit bij de bouw van de nieuwe kerk rond 1960. Op foto’s uit 1944 van de beelden in de vorige kerk lijken ze immers onbeschilderd met hier en daar verfres ten. 2 Afb. 17.1 Sint-Anna te Drieën, Maaseik, Sint-Catharinakerk, detail