A Masterly Hand / Scientia Artis 9

19 18 *  Conservator oude kunst, Bonnefantenmuseum, Maastricht en kerkelijk kunstbezit, bisdom Roermond. 1 De wordingsgeschiedenis van een ‘meester’ Peter te Poel * In 2012 bereikte de ‘Meester van Elsloo’ de leeftijd van tweeënzeventig jaar. In 1940 riep J.J.M. Timmers deze noodnaam immers in het leven om er de maker mee aan te geven van een laatgotisch Sint-Anna te Drieënbeeld in de Sint-Augustinuskerk van Elsloo, gelegen in Nederlands Limburg tussen Maastricht en Sittard (afb. 1.1). 1 De anonieme beeldsnijder is dus genoemd naar de bewaarplaats van het beeld, Elsloo, waar het werk in de negentiende eeuw terecht is gekom en. 2 Do or aan dit referentiewerk enkele stijlverwante beelden te koppelen, formeerde Timmers een eerste bescheiden oeuvre van de Meester van Elsloo. De stijlkritische methode die Timmers hanteerde, vormt bij het kunsthistorisch onderzoek een gebruikelijke werkformule. Het is langs de weg van de stijlkritiek dat de noodnaam Meester van Elsloo in de tweede helft van de vorige eeuw opgang maakte. Tegenwoordig staan aan de Meester van Elsloo toegeschreven werken op nationale topstukkenlijsten in Nederland, België en Duitsland, terwijl men er ook aantreft in gerenommeerde musea zoals het Victoria and Albert Museum in Londen, het Louvre in Parijs, het Rijksmuseum in Amsterdam en het Bode-Museum in Berlijn. Het kunsthistorisch begrip ‘Meester van Elsloo’ is in de loop van de jaren zo vertrouwd in de oren gaan klinken, dat de noodnaam steeds meer het karakter van een individuele persoonsnaam kreeg. De Meester van Elsloo werd als het ware handen en voeten aangemeten en nam gaandeweg als vanzelf de gedaante aan van een mens van vlees en bloed. De anonieme meester kreeg Roermond toegewezen als standplaats, omdat de beelden zich vooral concen- treren in de omgeving van deze vroegere hoofdstad van het Overkwartier van Gelre. De Meester van Elsloo wordt steeds vaker in één adem genoemd met beeldsnijder Johan of Jan van Oel uit Roermond. Na de vondst in 1981 van de naam Johan van Oel in de middeleeuwse archieven van Roermond leek het er inderdaad op dat de werkelijke persoon achter de Meester van Elsloo was opge- staan, ware het niet dat een cruciale schakel voor een definitieve identificatie tot op heden ontbreekt. Van Johan van Oel is geen enkel werk bekend en evenmin verwijst een van de teruggevonden bronnen naar een opdracht aan hem, waardoor geen verband kan worden gelegd tussen deze enkel uit archief- bronnen gekende beeldsnijder en de Meester van Elsloo. Nochtans staat op een bordje aan de gevel van een pand in de Roermondse binnenstad de premature opmerking te lezen dat volgens de huidige inzichten de Meester van Elsloo van 1490 tot 1540 hier atelier zou hebben gehouden. De groeiende belangstelling voor de Meester van Elsloo ging gepaard met een opzienbarende stijging van Afb. 1.1 Sint-Anna te Drieën, Elsloo, Sint-Augustinuskerk Afb. 1.2 Sint-Anna te Drieën, Montfort, Sint-Catharinakerk 1.2